Zamantı Bölgesi Türkmenlerinin tarihi süreç içerisinde nasıl bir değişime uğradığını zaman zaman ifade ettim. Bunun için ilk önce 16. yüzyıl kayıtlarını, yani Maraş Tahrir defterini incelediğimizde Zamantı bölgesinde bulunan Türkmenleri tespit etme şansına sahip olduk. Maraş Tahrir Defteri 1563 yılına aitti ve biz 1530 yılına kadar giderek Başbakanlık Arşivlerinin 998 numaralı Muhasebe defterini incelediğimizde 1530 yılı ile 1563 yılı arasında 33 yıllık bir fark olmasına rağmen Zamantı Bölgesindeki Türkmenlerin daha o tarihten itibaren değişime uğradığını fark ettik. Bunu aşağıdaki tablo sanırım daha güzel izah eder.
1530 yılında Zamantı Yörükleri.........1563 yılındaki Türkmenler1
1
Ağca Köy..................................................Çokdanlı
2
Ağcalu...................................................Demircili *
3
Ahi Köylü..............................................Kızıldonlu
4
Ahsen Gazilü.......................................Akdağlu
5
Ali Gürani............................................Güzelli Tatarı
6
Alişarlu...............................................Selmanlı *
7
Ayrı Damlu.......................................Ali Beylü
8
Taf (Baf)............................................İshaklu
9
Balkanlu..........................................Gördülü
10
Burun Kesenlü...............................Nacarlu
11
Çavlaklu......................................İzdoğanlu
12
Çiras............................................Çiçeklü
13
Çobanlu......................................Kuloğlu
14
Demircili....................................Köpeklü
15
Dinlü.............................................Kethüdalu
16
Eşrefler /Eşreflü...........................Hamzalu
17
Firuzlu......................................................Alişarlu *
18
Girgörgün /Girgörsün/ Kirsünlü..................Kızıl Viranlu *
19
Göstere....................................................Terslik /Persek
20
Güllü Viranlu..................................................Süleymanlı *
21
Habil Yörüğü...............................................Kara Fakih
22
Hacı Hüseyinlü...................................................Kaçgar
23
Hacı Paşalı..............................................................Paşa Beylü *
24
Hamzalu......................................................Burunsuz /Bürüngöz
25
Kaptırga.........................................................Kınık Oğulları
26
Kadılı.......................................................Tura Bek / Tura Bey Şeyhlü
27
Karalıca Pireslik...........................................Danişmendli
28
Kalaycı Karamanlı................................................Karı Kışlalı *
29
Kara Hasanlı......................................................Yenicelü
30
Kara Kısık........................................................Peltelü
31
Kara Kilise.......................................................Körpeoğlu
32
Kara Ocaklı......................................................Kızılca Kışla
33
Karaca Tıravşın................................................Tatılı *
34
Karaca Viranlu....................................................Köse Hacılı
35
Karı Kışlalı.........................................................Aşağı Marason /Pusatlı
36
Kavurgalı..........................................................Firuz Kethüda *
37
Kayır Çaylu.........................................................Çevni /Baynal
38
Kemaloğlu.............................................................Çobanlu *
39
Kırsarı...................................................................Derzi Turhanlu
40
Kızıl Viranlı..............................................................Emir Kethüda
41
Koyun Abdallu........................................................Evlad-ı Sinan *
42
Körpeoğlu..............................................................Evlad-ı Sarıfakih
43
Köşkerlü................................................................Evlad-ı Beyan
44
Kurt İnli................................................................Evlad-ı Cotan
45
Madrasunlu........................................................Evlad-ı Şahmelik
46
Mahmut Şeyhli.....................................................Evlad-ı Tutak
47
Nefer Atlu......................................................Melikşah Oğlu
48
Müşüge / Müşürge....................................................Hacı Paşalı *
49
Nar Şeyhlü....................................................Hızır Hacılı
50
Neşet Yörükleri.........................................Hüseyinlü *
51
Nisanca Beli........................................................Issık Göl
52
Oğuzlu................................................................Kabaklı
53
Okçu, Okçulu.....................................................Kaçak
54
Ömer Hacılı.......................................................Kaman
55
Paşa Beyli..........................................................Kamberlü
56
Persenk................................................................Kerevinlü
57
Salu ( r)....................................................................Kevni
58
Sarı Fakihlü........................................................Kınık Şeyhlü
59
Sarı Kayalı...................................................Mehmet Tebberük Hacılı
60
Sarı Mehmetli.......................................................Saraçlı
61
Satu....................................................................Sarı Ahmetlü
62
Selmanlı...................................................................Sarı Fakih *
63
Süksün..........................................................Sarı Mehmetlü *
64
Sıdkoğlu.....................................................................Sevinçlü
65
Sinad (Sinan)....................................................Seyidullah
66
Süleymanlı, Sülmenoğlu........................................Sis ve Amend
67
Şeyhli Tatar...................................................................Süleymanlı *
68
Taf Düşen /Tab Düşen.........................................Sümengen /Şeyh Baraklı
69
Taf........................................................................Varsak
70
Tatarlu..................................................................Yeni Beğlü
71
Tatılı................................................................................Yörük
72
Teke Düğenli
73
Yeğenciler
74
Yeniceli
75
Zamantı Yörükleri
76
Zerezek Yörükleri
1530 yılında bölgede bulunan 76 Türkmen oymağından yalnızca 15 tanesinin izini 1563 yılında bulmak mümkündür. Bazı oymakların adlarının değişebileceğini hesaba katsak dahi 1530 yılında bulunan 61 oymağın isimlerini değiştirmeleri söz konusu olamaz.
Zamantı bölgesi Dulkadirlilerin hakimiyet alanında bir bölgedir ve buraya göçler genellikle Maraş Yörüklerinden, Dulkadirlerden ve Urfa Bölgesinden olmaktadır. Bu bölgeden Zamantı bölgesine intikal eden Türkmenlerin buradan da Anadolu’nun içlerine doğru, Bozok yaylasına ya da Ankara istikametine gitmeleri söz konusu olduğu gibi 1530-1563 yılları arasında Osmanlı-İran münasebetlerindeki gerginlikler ve meydana gelen kriz ortamından bütün Dulkadirli toprakları etkilendiği için Zamantı bölgesi de etkilenmiş olmalıdır. Bu bölgeden İran istikametine ve özellikle Azerbaycan’a göçlerin olduğu da bilinmektedir. Ali Sinan Bilgili “Azerbaycan Türkmenleri Tarihi” isimli makalesinde Şeyh Haydar döneminde Maraş topraklarından bir kısım Türkmenlerin Azerbaycan topraklarına göçtüklerini kesin olarak ispatlamaktadır. Azerbaycan’ın Karaağaç, Gence, Çoşri, Hoy, Arrani ve Dağıstan Sınırında yaşayan Türkmenler Dulkadirli adıyla anılmaktadır. Burada bulunan Türkmenlerin adlarına baktığımızda bir kısmının da Zamantı bölgesinden göçmüş oldukları anlaşılmaktadır. Azerbaycan’a göçen Dulkadirli Türkmenleri arasında Kavurgalı, Söklü, Şemseddinli, Eymür, Hacılar, Sarı Şeyhlü, Camuslu, Çiçekli adlarına rastlanmaktadır.
Azerbaycan Türkmenleri incelendiğinde ise bizim bölgemizdeki Türkmenlerle aynı adı taşıyan birçok Türkmen oymakları ile karşılaşmak mümkündür. Ali Beyli Avşarı, Güzdüzlü Avşarı, İmanlu Avşarı, Kara Hasanlı Avşarı, Kılıçlı Avşarı, Köpekli Avşarı, Terzili Avşarı, Kuzugüdenli Bayatları, Reyhanlı Bayatları, Civanşirler, Sofulu Oymağı, Döğer, Dulkadir, Eymir, Göresinli, Kaçar, Karakoyunlu, Karamanlı, Kargın, Kengerli, Kınık, Salur, Şamlu Toguz, Yazır, Yıva, Varsaklar, Yüreğir gibi ve daha sıralayamayacağımız birçok isim hem Kayseri bölgesinde hem de Azerbaycan’da ortaktır. Öyleyse tarihçilerin dikkatle vurguladıkları konu, yani kitaplara Osmanlı-İran Savaşları diye geçen ya da Yavuz Sultan Selim ile Şah İsmail arasında alevlenen, aslında Türkmenlerin kardeş kavgasından başka bir şey olamayan hadiseler, Anadolu topraklarında yaşayan Türkmenleri derinden etkilemiş ve önemli nüfus hareketlerine sebebiyet vermiştir.
Zamantı’nın bugünkü sakinleri daha ziyade 18. yüzyılda yerleşik hayata geçirilmiş ve Zamantı’da boşalan köylere yerleştirilmiş olan Dulkadirli Türkmenlerinin bakiyeleri ve Avşar Türkmenleri olarak gözüküyorlar. Zamantı’nın bugünkü sakinlerini de aşağıdaki tabloda gösterelim:
1. Avşarlar: Kendilerini Avşar olarak nitelendiren ve oymak ya da oba adıyla anılmayan aileler vardır. Bunlar Zamantı’da dağınık bir şekilde yer alırlar ve belki de kaynaklarda 110 köye dağıtıldığı söylenen Receplü Avşarlarının bakiyeleridir. Bu tür ailelerin bulundukları yerleri şöyle tespit ettik:
Köpeklü, Ganişeyh, Sarıoğlan, Akkışla, Çolak, Burunviran, Abdullahoğlu, Kuş Kayası, Deliler, Madrasın, Abbasoğlu, Muratbeyli, Gergeme köyleri, Palas Kasabası
2. Avşar boyuna mensup olup oba adı taşıyanlar:
Karamanlı/ Gergeme, Mucukoğlu/Zek, Kozanoğlu /Persek, Karamanoğlu/Kara Erkek, Kozanoğlu/ Çiçekoğlu, Veziroğlu/Yünören, Köse Hacılı, Bünyan Merkez, İmanlı /Gülveren, Alaybeyli, Avşarmantıoğlu /Bünyan, Karamanlı/Nurviran
3. Dulkadirlilerden ya da Maraş Yörüklerinden gelenler:(diğer adıyla Halep Türkmenleri)
a. Karabekirli: Zek, Persek, Gülveren, Karaşeyh, Karadayı
b. Kadılı: Zek, Persek, Elbaşı, Sarıoğlan, Kadılı köyü
c. Şarlı: Şiraz, Persek
d. Beyazıtoğlu: Harsa, Persek, Nurviran, Mahal Özü/Neferekli, Hamalı,
e. Köseli: Kuş Kayası, Deliler, Mardasın, Muratbeyli, Akmescit, Koyunabdal
f. Barak: Nurviran, Gaziler Kasabası
g. Bayat: Çitflik
h. Süksün
i. Hazarşah
j. Hamıslı: Elbaşı
k. Sarılar: Elbaşı
l. Hamaoğlu: Akkışla
m. Hun Yörük Oğlu: Kululu
n. Acırlı: Kululu
o. Ceritoğlu: Üzerlik, Çolak
p. Ulaşoğlu: Mardasın
q. Tecirli: Sofu Mahmut, Ağcalı,
r. Çağırtkanlı: Abbasoğlu
s. Bozdoğan: Düzencik
t. Karakocalı: Düzencik
u. Melikgazioğlu: Ortaköy, Boharak
v. Bezircioğlu: Zerezek, Gergeme
w. Kuşçulu: Zerezek
x. Nalkıran: Zerezek
y. Akçakoyunlu: Çiçekoğlu
z. Karacalar / Karalar: Koyunabdal, Özvatan,
aa. Şeyhler: Zek
bb. İbrahim Hacılı: Emirviran, Çiftlik
cc. Davutlu: Gülveren, Girveli
dd. Karaca Kürt: Sultanhanı
ee. Bektaşlı: Gülveren, Karadayı
ff. Firuzlu: İncili (Tıravşın)
gg. Cüneyt Oğlu: İncili (Tıravşın)
hh. Emir Ağalar: Samağar
ii. Mahmut Uşağı: Samağar
jj. Paşalı: Eyim
4. Karamanoğullarından ya da Konya’dan gelenler:
1. Seyfettinli: Karadayı
2. Sungurlu: Karadayı
3. Cevlanlar: Samağar
Seyit Burhanettin AKBAŞ
Yorumlar
Yorum Gönder
Lütfen görüş ve düşüncelerinizi buraya yazınız.