16. Yüzyılda Bünyan'da İmirzeoğlu İsa Bey Çiftliğinin Durumu

Tetimme-i Karye-i Sarımsaklu timar-ı İsa veled-i Emirze
( Sarımsaklı Köyüne ilave edilen İmirzeoğlu İsa Bey Çiftliği)

16. yüzyılda Bünyan'da devlete önemli oranda vergi veren İmirzeoğlu İsa Bey Çiftliğinin durumu ile ilgili kayıt aşağıdadır:
Çiftlikte çalışanlar:
Umurlu veled-i Odolisi Caba   (Odolisi oğlu Umurlu)
Hıristodoli veled-i Sivasi Çift (Sivasi oğlu Hıristodoli)
Todori veled-i Maroron Çift (Maroron oğlu Todori)
Edolo veled-i Vasil Çift (Vasil oğlu Edolo)
Folesin birader-i O Caba (onun kardeşi Foselin)
Tekurşah veled-i Kirkos Çift (Kirkoş oğlu Tekirşah)
Naroşa birader-i O Caba (onun kardeşi Naroşa)
Yorgi birader-i diger Caba (onun kardeşi Yorgi)
Toros Caba    (Toros)
İvad Hırad veled-i Hasarin Caba ( Hasarin oğlu İyad Hırad)
Minokse veled-i O Nim Çift (onun oğlu Minokse)
Mihtesar veled-i O Nim Çift (onun oğlu Mihtesar)
Maron Vilad veled-i O Nim Çift  (onun oğlu Maron)
Semedek veled-i Yusuf Nim Çift  (Yusuf oğlu Semedek)
Kemnoli veled-i Toharsi Caba (Toharsi oğlu Kemnoli)
Hirani veled-i Vasil Nim Çift (Vasil oğlu Hırani)
Emir Beğ veled-i İlvaş Çift (İlyas oğlu Emir Bey)
Vartan veled-i O Bennak (Onun oğlu Vartan)
Nese veled-i diger Caba (diğer oğlu Nese)
Yağmur veled-i diger Caba (onun oğlu Yağmur)
Serkis veled-i Ovaş Çift (Ovaş oğlu Serkis)
Hahok veled-i Tanrıvermiş Gayib  (Tanrıvermiş oğlu Hahok)
Kaya veled-i Saralic Nim Çift (Saralic oğlu Kaya)
Kirkor birader-i O Nim Çift (onun kardeşi Kirkor)
Ağsar hayat veled-i Köse (Köse oğlu Ağsar)
Hanidka veled-i Emit Nim Çift (Emit oğlu Hanidka)
Melik veled-i Aslan Çift ( Aslan oğlu Melik)
Sivasi veled-i Dostdoli Nim Çift (Dostdoli oğlu Sivasi)
Ağsar veled-i Sivasi Nim Çift (Sivasi oğlu Ağsar)
Börekçi veled-i Manuk Çift (Manuk oğlu Börekçi)
Kosendis veled-i O Caba (onun oğlu Kösendis)
Ayvad veled-i diger Caba (onun oğlu Ayvaz)
Kohri veled-i diger Caba (onun oğlu Kohri)
Kosendos veled-i Komenize Nim Çift (Komenize oğlu Kosendos)
Mihal veled-i Koloyan Nim Çift (Kaluyan oğlu Mihal)
İstavrini veled-i Halahak Nim Çift (Halahak oğlu İstavridi)
Tedoros veled-i O Nim Çift (onun oğlu Tedoros)
Yorgi veled-i Konem Çift (Konem oğlu Yorgi)
Hıristodoni veled-i O Caba (onun oğlu Hıristodoli)
Toharşi veled-i diger Mücerred (diğer oğlu Toharşi)
Kodin veled-i Kostodin Caba (Kostodin oğlu Kodin)
İstavrini veled-i Diger Nim Çift (diğer oğlu İstavrini)
Orun veled-i Manuk Nim Çift (Manuk oğlu Orun)
Kostodin birader-i O Nim Çift (onun kardeşi Kostodin)
Deban veled-i Oranik Nim Çift (Oranik oğlu Deban)
Yadigar veled-i İvaz Nim Çift (Ayvazoğlu oğlu Yadigar)
Nikor veled-i Aysar Çift (Aysar oğlu Nikor)
Vasilis veled-i O Caba (onun oğlu Vasilis)
Mahsum birader-i Nikor Nim Çift (Nikor oğlu Mahsum)
Vasilis veled-i Malibodor Bennak (Malibodor oğlu Vasilis)
Yusuf veled-i O Caba (onun oğlu Yusuf)
Aslan veled-i O Nim Çift (onun oğlu Aslan)
Alınan veriler:
Cizye 1846
Der tasarruf-ı merdan-ı Ahmedek
Nefer: 123 Hane-i avarız:75
Hâsıl-ı divan-ı haraciyye:19742
Resm-i Çift 1932
Resm-i Bennak 65
Resm-i Caba 214
Öşr-i Hınta ve Segrek 336
müdden 11960
Öşr-i Şa’ir ve Burçak 171
müdden 4275
Öşr-i kovan 210
Resm-i ganem 400
Öşr-i bostan ve sebze 40
Bezirhane bâbân 50
Asiyab 5
bab Fi sene 300
Vakf-ı asiyab bâbân Fi sene 120
Ba’dı hevâ 366
İMİRZEOĞLU İSA BEY ÇİFTLİĞİNDEN SARIMSAKLI SUYU GEÇİYORMUŞ
Mezkur Sarumsaklu’dan çıkan suyun Sarumsaklu sınırundan mîr-âblık alınagelmemiş şer‘ ile teftiş olunub hüccet verilmiş.
Çiftlik-i mezkurân-ı İsa Beğ ve Emirze Beğ der-karye-i Sarımsaklu kadimü’l-eyyamdan dutagelmişler kendü çiflerü ve nim sayeleri ki haric-i raiyyettir anlarun çiftleri yürürmüş deyü divanisi içün bir eşkincü eşdirmeye mültezim oldukların sebebden .
Çiftlik 3
Bağ 1
Asiyab 5 harab kayd olundu
Haneha ve ebna-iha-i hazırdır.
Tetimme-i sayegân
Mustafa veled-i Tura Beğ (Tura Bey oğlu Mustafa)
Bayram Hoca birader-i O (Onun kardeşi Bayram)
Ömer birader-i diger (Diğer kardeşi Ömer)
Mehmed veled-i Ömer (Ömer oğlu Mehmet)
Mezid veled-i Bahşayiş (Bahşayiş oğlu Mezit)
Bayezid birader-i O (Onun kardeşi Beyazıt)
Hoca veled-i Mustafa (Mustafa oğlu Hoca)
Nefer: 7
Hâsıl-ı divanî 1350
Öşr-i hınta ve segrek 15 buğday ve keten tohumu
müdden 525
Öşr-i şair 15 .....arpa
müdden 375
Asiyab 5 bevvab .... değirmen
İki taş fi sene 300
Öşr-i bağ 90
Resm-i kışlak 90
An haric-i liva-i Kayseriyye  (Kayseri Livasının dışında)

Terimlerin açıklaması:

1. Bennak : Yarım çiftlikten az araziyi tasarruf eden (ekip diken) ve elde ettiği kazançtan bir miktarını sipahiye yıllık vergi olarak veren kimse.

2. Caba : Ekip dikecek arazisi olmayan fakat ticaretle meşgul olanlardan alınan vergidir. Evlilerden yıllık 12, bekarlardan 6 akçe olarak alınırdı.

3. Pir-i fâni : Herhangi bir iş yapamayacak kadar yaşlı olup, vergiden muaf olan kimse.

4. Muhassıl : Devlete ait vergileri toplamakla görevli memur.

5. Nim : Yarım çiftlik arazi tasarruf eden (ekip diken) ve karşılığında belli bir miktar vergi veren kimse.

6. Mücerred : Çift vergisi vermekle yükümlü olan kimse ile aynı evde oturan bekar oğullara mücerred denir.

7. Çiftlik : Arazinin yerine ve verimlilik derecesine göre bir çiftlik yerin miktarı da değişirdi. Âla (yüksek verim alınan) topraklarda 60-80 dönüme bir çiftlik denirdi. Evsat orta derecede verimli topraklarda 80-100 dönüme bir çiftlik denirdi. Edna düşük verimli topraklarda ise 100-1500 dönüme bir çiftlik miktarı yer denilirdi.

8. Gendüm : Buğday

9. Şair : Arpa

10. Çift : Arazi vergisidir. En az bir çiftlik miktarı araziyi ziraat eden senede bir defa bulundukları eyalete göre on akçeden elli akçeye kadar alınırdı.

11. Galle (el-galle) : Zahire, mahsul (Genellikle arpa ve buğday için kullanılır.)

12. Asiyâb : Değirmen

13. Piyade-müsellem : Piyade : Yaya asker; Bunlar sefer zamanında günde iki akçe yevmiye ile hizmet edip, seferden sonra memleketlerine dağılırlar ve ziraatla meşgul olurlar. Buna karşılık her türlü vergiden muaf tutulurlardı. Bunların süvari kısmınada müsellem denirdi.

14. Reayâ : Osmanlı tebeası (halkı) daha çok Osmanlı köylüsü için kullanılmıştır.

15. Öşür : Mahsulden alınan onda bir veya daha yüksek orandaki şeri vergidir.

16. Penbe : Pamuk (öşr-i penbe : Pamuktan alınan vergi)

17. Piyaz : Soğan

18. Timar : Beslediği sipahilerle savaşa giden beylere verilen arazi.

19. Sipahi : Timar sahibi süvari asker.

20. Sipahizâde : Sipahioğlu

21. Ganem : Koyun

22. Kovan : Arı kovanı

23. Bâd-ı Heva : Bulunduğu bölgenin kanun ve geleneğine göre her yıl toprak sahibi tarafından toplanan örfi bir vergidir.

24. Keyilçe, keyl : Kile, tahıl, hububât ölçüsü. Ölçek.

25. Kıslak : Kışlık, kış mevsiminde iskan olunan yer.

26. Yaylak : Yazlık, yayla.

27. Gaib : Kayıp, yerinde bulunamayan.

28. Men : Batman, sıvı ve hububât için bir ölçü. Bazı yerde 2, bazı yerde ise sekiz okkaya denk gelirdi.

29. Resim : Vergi demektir. (resm-i ganem : koyun vergisi)

30: hınta: buğday

31. seğrek /zeyrek: Keten tohumu