KARAKAYA MEZRASI (Mezraa-i Karakaya)
Mezra, ziraat yapıldığı halde nüfus yerleşmesinin bulunmadığı geniş alanlardır. Mezra harabesi ve suyu bulunan yer olarak da tarif edilmiştir. Hisar, viran, ören gibi kelimelerle biten mezraa isimleri oranın önceden yerleşim yeri olduğuna işaret eder.
Karakaya köy olmadan önce mezra, ekinlikti. 1484’te Malya (Tomarza) Nahiyesinin mezrası idi.69 Dıraçlu Cemaatinin yerleşmesi ile köye dönüşmüştür. 6 ekinlü, 11 caba, 4 bennak, 1 çift olmak üzere 22 vergi nüfusu bulunmaktadır. Vergi hasılı 800 akçe iken malikane 480 akçedir.
KARAKAYA KÖYÜ (Karye-i Karakaya)
Köy (Karye), raiyetin ve sipahilerin oturdukları iskân merkezleridir. Köylerde idari teşkilatın başında köy kethüdası bulunmaktadır. Köylerin güvenliğinden ise köy subaşılarının idaresindeki sekbanlar sorumludur.131
Köy hakkında yazılı ilk belgelerden, 1354-1355 tarihli Seyyid İsa Zaviyesi Vak-fiyesinde köyümüz Erkilet (Sırtsaray) nahiyesine bağlı köy olarak geçmektedir. Köye ilk yerleşildiği 1310-1320 tarihlerinden 1500 yılına kadar Erkilet (Sırtsaray) Nahiyesine bağlı köy olarak geçmekteysede,24 1500 tarihli tapu-tahrir defterinde köy olarak kaydedilmiştir.
1484 tarihli tapu-tahrir defterine göre “Eski defterde köy Cafer Bey Zaviyesine tahsisli iken, padişahın izniyle Seyyid Halil’in oğlu Seyyid Mehdi tasarrufuna ve-rilmiştir. Bu tarihte köy 9 hanedir, 8 hanesi avarız ödemektdir. Ayrıca dört kişi Sey-yid Halil Devletlinin akrabalarıdır.1484 de köy olarak gözükmektedir.
Köyün gelirleri tarif edilirken “iki baş tasarruf olunur” ifadesi geçmektedir.18 Toprak gelirinin bir kısmının divânî adı ile timara, bir kısmının da malikâne adı ile Saruşeyhoğlu, Seyyid Halil, Seyyid İsa Zaviyelerine ve mülk olarak da Hoca Mehmed b.Abdurrahman ve oğlu Abdurrahman b.Hoca Mehmed’e tahsis edildiği görülmektedir
1484 tarihli tapu-tahrir defterine göre Hoca Mehmed bin Abdurrahman ve oğlu Abdurrahman bin Hoca Mehmed Karakaya’da mülk sahibidir.
1-Mülk-i Hoca Mehmed bin Abdurrahman’a tahsis edilen yerler: Ağin, Oyumağaç, Mahzemin, Sürtme, Andronik (Endürlük). Geliri 1500.
2-Mülk-i Abdurrahman bin Hoca Mehmed’e tahsis edilen yerler: Kadı Beğ (Erki-let), Behram Bağı, Oyumağaç, Ağin, Sürtme, Kadı Bağı, Hisarcık, Eyim. Geliri 2320 akçe.
1500 tarihli tapu-tahrir defterine göre; köy 32 kişi (7 nim, 6 mücerred, 11 caba, 7 Seyyid Halil Devletlinin akrabaları), 8 hane, Zirve, Ağca İn, Ağca Sevinç, Koyulca, Kuru Aşar Oğlu, Kızılca İn, Yağmur Beğ, Karaca Viran köyün ekinlikleridir. Buğ-day tarımı yapılmakta, ceviz yetiştiştirilmektedir. Geliri, 2996 akçe. Palas Köyü defterine göre Mezra-i Karakaya’nın gelirinin 600 akçesi padişaha ayrılmıştır. Karakaya nezdinde Lala Beli’nde Kızıl in mezrasının geliri 700 akçedir.21
1570 tarihli tapu-tahrir defterine göre Levkan ve Revkan Mezraaları Karaka-ya’nın malikanesidir, geliri 348+900 akçedir.
1584 deköyde 18 caba, 11 ekinlü, 4 nim, 27 bennak, 1 çift olmak üzere 61 vergi nüfusu bulunmaktaydı. Bunlardan 2’si pir-i fani, 1’i imam, 1’i hatipti. 9 adet zemin bulunan köyde, arpa, buğday, bağ, ceviz ve meyve üretilmekteydi. Hayvancılık ve arıcılık yapılan köyde 1 adet bezirhane bulunmakta olup köyden alınan vergi hasılı ve malikane 4500 akçeydi.41
1584 de Kıraç bin Mahmud Bey, Karacaviran (Karacaören), Kuyuluca, Sofi Halil, Karındaşoğlu, Derviş köyün ekinliğidir.
KARAKAYA NAHİYESİ (Nahye-i Karakaya)
Osmanlı taşra teşkilatı; eyalet, sancak, kaza, nahiye ve köylerden meydana gelmektedir. Nahiye; Esas itibariyle timar sistemi çerçevesinde ortaya çıkan ve coğrafî bir bütünlük gösteren bölgelerdir.
Nahiyeler, adlî yönden umumiyetle kaza kadılarına bağlı nâibler tarafından yönetilirdi. Nahiyelerdeki asayişin temini serbest olarak tasarruf edilen yerlerde dirlik sahipleri, serbest olmayan yerlerde ise sancak beylerinin gönderdiği Subaşılar tara-fından yerine getirilirdi. Buradan anlaşılacağı üzere Karakaya nahiyesinde asayişi dirlik sahipleri, (Timar Sipahileri) tarafından yürütülüyordu.
Kayserinin sancak olarak Karaman Vilayetine bağlı olduğu 1520’de, ikinci tah-rirde Karakaya nahiye oldu. O dönemdeki 10 nahiyeden biri Karakaya’dır.
1520'de kayseri Nahiyeleri
1-Merkez Kasaba (Şehir)
2-Sahra/ Bugün yok, Kayseri ovası
3-Koramaz/ Bünyan çevresi
4-Cebeli Ali/ Ali dağı, Talas
5-Cebeli Erciyes/ Erciyes dağı, Hacılar 6-KARAKAYA
7-Kenarı Irmak/ Çukur
8-Malya/ Tomarza
9-Karataş/ İncesu
10-Bozatlu
1520’de Karakaya Nahiyesi 10 hane (4 mücered). Toplam nüfus 54 kişi. Vergi geliri, 2152 akçe. 1500 yılına göre nüfusun düştüğü görülmektedir. Kayseri nahiyeler içinde en az nüfusa sahip olan Karakaya'dır. Gayri müslim nüfusa rastlanmamaktadır.
Karakaya nüfusundan ziyade, geliri, yol güvenliği, hakim bir noktada bulunması, tekke, vakıf ve timarının olmasına binanen nahiye olduğu kanaatindeyiz.
1584’de Kayseri Nahiyeleri
1-Sahra
2-Koramaz
3-Cebel-i Ali ve Cebel-i Erciyes
4-Kenar-ı Irmak ve KARAKAYA
5-Karataş 6-Malya
7-İslamlu (Himmetdede çevresi)
8-Göstere (Tomarza güneyi)
9-Cemaatı Danişmendlü (Kayseri Sancağı)
10-Kayseri kazası (Liva)
Karakaya Kenar-ı Irmak nahiyesiyle beraber kaydedilmiştir. Ayrıca Danişmentli cemaati de deftere kaydedilmiştir.
16.yy başlarında Zirve, Ağca İn, Ağca Yonca, Koyulca, Kara Anbar, Döğüş, Kırca İn, Yağmurbey, Karacaviran mezraları köyün ekinliğidir. Vergi hasılı 2896 akçedir.
1570 tarihli Kayseri tapu-tahrir defterine göre köyde oturan 18 kişinin, 4’ü ben-nak (toprağı olmayan evli çift), 2’si nim (yarım topraklı), 9’u caba bennak (Evli, topraksız köylü), 3’ü caba (Arazisi olmayan köylü). Divani geliri 5502 akçe, malik-hane geliri 3860 akçedir. Buğday, arpa, sebze, bostan yetiştirilmekte, bağcılık, arıcılık yapılmaktadır.
Yorumlar
Yorum Gönder
Lütfen görüş ve düşüncelerinizi buraya yazınız.