BAĞIMSIZLIĞIN GÖLGESİNDE BİR DEVİR TESLİM: 1947 MEKTUBU VE "CİRO" EDİLEN TÜRKİYE Mehmet Dulkadir yazdı

BAĞIMSIZLIĞIN GÖLGESİNDE BİR DEVİR TESLİM: 1947 MEKTUBU VE "CİRO" EDİLEN TÜRKİYE

Tarih 21 Şubat 1947... Londra’dan Washington’a gönderilen bir diplomatik nota, aslında Türk siyasi tarihinin en dramatik "mülk devrinin" belgesidir. 1923’te Ankara bozkırında atılan tam bağımsızlık imzası, ne yazık ki ekonomik ve teknik prangalardan tam anlamıyla kurtulamamıştı. İngiltere, 1923'te ordusunu çekmişti; ancak sivil bürokrasisi, para basma yetkisi ve maden imtiyazlarıyla "vasi" sıfatını sürdürmeye devam etti.

BU BİR BAĞIMSIZLIK HİKAYESİ DEĞİL, BİR "VASİ" DEĞİŞİMİDİR

İngiltere’nin Washington Büyükelçiliği tarafından ABD Dışişleri Bakanlığı’na iletilen o meşhur mektup, basit bir yardım talebi değil, bir "Jeopolitik Ciro" belgesidir. Mektubun içeriği bir imparatorluğun iflas itirafıdır: 

"Ekselansları, Büyük Britanya Hükümeti'nin ekonomik durumu, artık Yunanistan ve Türkiye’ye yapılan askeri ve ekonomik yardımları sürdürmemize izin vermemektedir. 31 Mart 1947 tarihinden itibaren bu yardımları kesmek zorundayız. Bu iki ülkenin Sovyet baskısı altında çökmemesi için sorumluluğu ABD üstlenmelidir."

Bu mektubun Türk tarihindeki karşılığı şudur:

1. ANAHTAR TESLİMİ: Türkiye, anahtarı nesillerdir İngiltere'de duran ama tapusu bizde görünen bir "konak" gibiydi. 1947'de vekil (İngiltere), anahtarı masanın altından yeni ortağına (ABD) uzattı.

2. ORTADOĞU’NUN YENİDEN TASARIMI: İngiltere’nin Türkiye’den elini çekme kararıyla aynı dalga boyunda, Filistin’deki manda yönetimi de tasfiye edildi. Bu mektubun ve İngiliz çekilmesinin hemen ardından, 1948’de İsrail’in kuruluşuyla bölgede sarsılmaz bir Amerikan ileri karakolu inşa edildi.

3. EKONOMİK REHİN: 1931'e kadar parası Londra’da basılan, maaşını ödemek için Osmanlı Bankası'ndan izin alan bir devletten; 1947'de "Truman Doktrini" ile Amerikan yardımına ve borcuna mahkûm bir yapıya geçildi.

4. SAVUNMA İLLÜZYONU: İngiliz yedek parçasıyla çalışan uçaklardan, Amerikan kovboy çizmesiyle gelen tanklara ve Marshall yardımı süt tozlarına uzanan bir "standardizasyon" değişimi yaşandı.

SONUÇ: İNGİLİZ ETEĞİNDEN AMERİKAN ÇİZMESİNE

1947 Mektubu, "Pax Britannica" (İngiliz Barışı) döneminin kapanıp, yerini "Pax Americana"ya (Amerikan Barışı) bıraktığı andır. Türkiye bu süreçte bir özne değil, maalesef iki dev güç arasında ciro edilen stratejik bir "nesne" muamelesi görmüştür. Profesörlerin teslim edeceği üzere; biz 1947’de bağımsızlaşmadık, sadece levhayı değiştirdik. İngilizlerin incelikli "eteğinden" sıyrıldık ancak Amerikan postallarının ağırlığına razı edildik. NATO kapsamına alındık.

Bugün Suriye'de, Kıbrıs'ta veya Doğu Akdeniz'de gördüğümüz "bağımlı bağımsızlık" denklemleri, işte o günkü devir teslimin, o günkü o gizli mektubun mirasıdır.

Türkiye tam bağımsızlığını 1974'teki Kıbrıs Çıkarması ile kazanmıştır.

Araştırmacı Yazar

Mehmet DULKADİR