Prof. Dr. İlyas Gökhan'ın araştırmasına göre Dulkadir Beyliği, 1337-1522 yılları arasında Maraş ve Elbistan merkezli olarak Anadolu'nun inanç haritasında kilit bir rol oynamıştır. Beylik coğrafyası, Türklerin Anadolu'ya giriş güzergâhı olup doğuda Diyarbakır’dan batıda Kırşehir’e kadar uzanan geniş bir alana yayılmıştır.
Dulkadir beyleri, bölgenin demografik yapısında bulunan Hıristiyan unsurların yanı sıra, 1240 yılındaki Babaî İsyanı sonrası bölgede yoğunlaşan heterodoks İslami gruplara (Babaîler ve Ağaçeri Türkmenleri) karşı kapsayıcı bir tavır sergilemişlerdir.
SİLSİLE-İ İRFAN: HACI BEKTAŞ VELÎ VE DEDE GARKIN
Makale, Dulkadirli topraklarının manevi derinliğini şu temel noktalarla açıklar:
- DEDE GARKIN OCAĞI: Anadolu Aleviliğinin büyük kollarından biri olan Dede Garkın, Maraş-Elbistan coğrafyasında vakıf köyleri ve zaviyeleri ile kök salmıştır.
- HACI BEKTAŞ VELÎ: Dulkadir Beyliği'ne bağlı Bektaş-Bektaşlu oymağına mensup olan Hacı Bektaş Velî'nin, bölgedeki Vefâiyye tarikatı çevresi ve Dede Garkın ile olan yakın bağı vurgulanmaktadır.
- KADINCIK ANA: Hacı Bektaş Velî'nin Sulucakarahöyük'teki hamisi Kadıncık Ana'nın Elbistan'daki Kadıncıklu obasına mensup olması, beylik topraklarının bu inanç geleneğinin "ana ocağı" olduğunu göstermektedir.
BİRLEŞTİRİCİ İRADE VE HOŞGÖRÜ
Dulkadir yönetimi, Sünni kimliğini korumasına rağmen, tasavvufi zenginliğe saygı göstermiştir. Şehsuvaroğlu Ali Bey’in (1515-1522) Hacı Bektaş Velî türbesini onarması, Balım Sultan türbesini ve Cuma Camisi'ni inşa ettirmesi, devletin farklı inanç kitlelerini kucaklayan siyasetinin en önemli kanıtıdır.
AĞAÇERİLER VE SOSYAL SÜREKLİLİK
Bölgenin dağlık alanlarında yaşayan ve 1253'te isyan eden Ağaçeri Türkmenlerinin bakiyeleri, günümüz Alevi topluluklarının ve Tahtacı Türkmenlerinin tarihsel temelini oluşturmaktadır. Dulkadir Beyliği, bu grupları dışlamak yerine bölgenin sosyal dokusu içinde dengeli bir şekilde barındırmıştır.
Sonuç olarak; Dulkadir coğrafyası, Şah İsmail'in siyasi propagandası ve 1515 sonrası siyasi değişimlere kadar, Anadolu'nun inanç zenginliğini bir gönül birliği içerisinde yaşatmayı başarmış bir huzur merkezidir.
Mehmet Dulkadir
Araştırmacı - Yazar
DİPNOTLAR
1. Ocak, A. Y. (1991). Babailer İsyanı, Aleviliğin Tarihsel Altyapısı. (İlgili referans: Ocak, 1991: 368).
2. Mélikoff, I. (2009). Hacı Bektaş, Efsaneden Gerçeğe. (İlgili referans: Mélikoff, 2009: 72-73, 119).
3. Sümer, F. (1988). Ağaçeriler ve Dulkadir Türkmenleri üzerine incelemeler. (İlgili referans: Sümer, 1988: 460).
4. Aksüt, H. (2017). Kadıncıklu obası ve Hacı Bektaş Velî'nin Anadolu'ya gelişi üzerine bilgiler. (İlgili referans: Aksüt, 2017: 278).
5. Gökhan, İ. (2021). Dulkadir Beyliği Coğrafyasında Bektaşîlîk ve Alevîlik. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, Cilt:11, 37-48.
Yorumlar
Yorum Gönder
Lütfen görüş ve düşüncelerinizi buraya yazınız.