Bünyan’ın bilinen en eski adı Sarımsaklıdır. Hamdi Üçok, Sarımsaklı şeklinde olma ihtimalinden bahsetmekle beraber, bu iddianın hiçbir tarihi mesnedi yoktur.
Yüzyılda Bünyan, Sarımsaklı isminde bir köydür ve Kayseri’nin Koramaz nahiyesine bağlıdır. Bugün Kayseri’de Koramaz isimli bir yerleşim yeri bulunmamaktadır. Adını Koramaz Dağı’ndan alan bu nahiyenin Sarımsaklı köyüne çok yakın olduğu ve idari bir birim olarak bulunduğu anlaşılmaktadır. 16. yüzyılda Koramaz nahiyesine bağlı 34 köy ve iki cemaat bulunmaktaydı. 16. yüzyılda Kayseri sınırı Bünyan yönünde (doğu cephesi) Ağaçalı (bugünkü Ağaçlı) köyüne kadar olduğu için Bünyan’ın doğusunda yer alan köyler o zamanlar Koramaz nahiyesine ve Kayseri’ye bağlı değildi. Koramaz nahiyesine bağlı köyler şunlardır:
1- Ulubürüngüz (Bünyan ve Alpı adasında iki mezarı var.)
Bugünkü adı: Büyük Bürüngüz.
2- Gergeme (Toraman ve Sürşe mezraları var.)
Bugün Bünyan’ın Doğanlar Mahallesi.
3- Bala Gesi
Bugün böyle bir köy yoktur.
4- Merse
Bugün böyle bir köy yoktur.
5- Vanuye
Bugün böyle bir köy yoktur.
6- İspile (Kızılca İn., Kemerliç, Sürşe (?) Mezraları var.)
Bugünkü adı: Başakpınar.
7- Mancusun (Ali Köse ve Zaviyecik isimli mezraları var.)
Bugünkü adı: Yeşilyurt.
8- Kanbar
Bugünkü adı: Kanber.
9- Barsama (Belviran mezrası var.)
Bugünkü adı: Barsama.
10- Saltkama
Bugünkü adı: Gürpınar.
11- Tölös
Bugün böyle bir köy yoktur.
12- Ekrek (Bugünkü adı Bahçeli)
13- Nizriye (Bugünkü adı Güzelyurt)
14- Darsiyak (Bugünkü adı Kayabağı)
Toy ve Kölesun mezraları var.
15- Sarımsaklı (Bugünkü Bünyan ilçesi)
Höngeçe, Meysun mezraları ile İsa İncez Bey çiftliği var.
16- Dimitre (Bugünkü adı Turanköy)
Halil isimli mezrası var.
17- Germir (Bugünkü adı Konaklar)
18- Tavlusun / Tavlusun (Bugünkü adı Aydınlar)
Çukurlu isimli mezrası var.
19- Cırlauruk (Bugünkü adı Mimar Sinan)
20- Vekse (Bugünkü adı Özlüce)
21- Gesi (Bugünkü adı Gesi)
Kulu isimli mezrası var.
22- Kiçi Bürüngüz (Bugünkü adı Küçük Bürüngüz)
23- Ağırnas (Bugünkü adı Ağırnas)
Yanında mezra ile Mevlana Hasan zemini var.
24- Sultanhanı
25- Palas (Bugünkü adı Gülova)
26- Selasira (?) (Bugün böyle bir yer yok.)
27- Kal’a-i Hristos (Bugün böyle bir yer yok.)
28- Kürt (?) (Böyle bir köy bugün yoktur.)
29- Kozla (Bugün böyle bir köy yoktur.)
30- Kiryat (Bugün böyle bir köy yoktur.)
31- Sigarka (Bugün böyle bir köy yoktur.)
32- Sivalak (Bugün böyle bir köy yoktur.)
33- Cambaz (Bugün böyle bir köy yoktur.)
34- Süksün Cemaati (Bugünkü Süksün köyü)
Yörük Türkmen taifesinden olduğu kayıtlıdır.
35- Süleymanlı Cemaati (Bugün bu isimde bir köy yoktur.)
Türkmen cemaati olan bu köyün Sinceler isimli bir mezrası vardır.
1500 yılında Koramaz Nahiyesinin tahmini nüfusu 5438, 1520 yılında ise 6901’dir. 1500-1520 tarihleri arasında bugün Bünyan’a bağlı köylerin ve Bünyan’ın nüfusu da tahmini olarak şöyledir:
Sarımsaklı: 241
Gergeme: 207
Ekrek: 167
Darsiyak: 93
Süksün: 58
Süleymanlı: 44
Görüldüğü gibi Sarımsaklı (Bünyan) bu dönemde Koramaz nahiyesinin en büyük köyüdür.
1500 yılında Koramaz nahiyesinde toplam 1481 hane bulunurken, 1520 yılında bu sayı 1826’ya yükselmiştir. Bu artış, bölgedeki nüfusun zamanla arttığını göstermektedir.
yüzyılda Bünyan ve çevresinde yaşayan halkın büyük çoğunluğu tarım ve hayvancılıkla geçinmekteydi. Bu dönemde buğday, arpa ve çeşitli baklagiller yetiştirilmekte; hayvancılık ise özellikle küçükbaş hayvanlar üzerinden yürütülmekteydi.
Bünyan’da bu dönemde gayrimüslim nüfus da bulunmaktaydı. Ancak zamanla bu nüfus azalmış ve yerini Müslüman Türk nüfusuna bırakmıştır. Özellikle Türkmen yerleşimi ile birlikte bölgenin etnik yapısı büyük ölçüde değişmiştir.
Osmanlı tahrir defterlerine göre Sarımsaklı köyünde çeşitli meslek gruplarına ait kişiler de yaşamaktaydı. Bunlar arasında çiftçiler, çobanlar, zanaatkârlar ve din görevlileri yer almaktadır.
GENEL DEĞERLENDİRME
Bünyan’ın tarihi incelendiğinde, bölgenin çok eski dönemlerden itibaren yerleşim yeri olduğu görülmektedir. Hititlerden başlayarak Roma, Bizans, Selçuklu, İlhanlı ve Osmanlı dönemlerine kadar uzanan bu süreç, Bünyan’ın zengin bir tarihî mirasa sahip olduğunu göstermektedir.
Özellikle Türklerin Anadolu’ya yerleşmesiyle birlikte Bünyan, Türk-İslam kültürünün önemli merkezlerinden biri hâline gelmiştir. Sarımsaklı Türkmenlerinin yerleşimi, bölgenin etnik ve kültürel yapısını şekillendirmiştir.
Bugün Bünyan, tarihî geçmişi, kültürel değerleri ve sosyal yapısı ile Anadolu’nun önemli yerleşim merkezlerinden biri olma özelliğini sürdürmektedir.
Yorumlar
Yorum Gönder
Lütfen görüş ve düşüncelerinizi buraya yazınız.