yüzyılın sonlarına gelindiğinde Bünyan, Osmanlı idari teşkilatı içerisinde önemli bir yerleşim merkezi hâline gelmiştir. 1890 yılında yapılan askerî düzenlemeler sonucunda Kayseri Dördüncü Redif Fırkası’na bağlı olarak Bünyan’da bir redif taburunun bulunduğu anlaşılmaktadır. Bu durum, ilçenin askerî ve stratejik önemini ortaya koymaktadır.
Aynı dönemde Bünyan, Sivas’a bağlı bir ilçe merkezi hâline getirilmiş ve Sultan II. Abdülhamid’e atfen “Bünyan-ı Hamid” adıyla anılmaya başlanmıştır. “Bünyan” kelimesi Arapça kökenli olup “yapı, bina” anlamına gelmektedir. II. Abdülhamid’in tahttan indirilmesinden sonra ise “Hamid” ifadesi kaldırılmış, halk arasında daha sade bir kullanım olan “Bünyan” adı kalıcı hâle gelmiştir.
yüzyıl başlarında Bünyan’ın sosyal yapısı oldukça dikkat çekicidir. 1907 yılı verilerine göre ilçede yüzlerce hane ve çok sayıda köy bulunmakta, nüfus yaklaşık 26 bin civarında seyretmektedir. Eğitim alanında da önemli gelişmeler görülmüş; 1903 yılına ait kayıtlara göre ilçede sekiz okul faaliyet göstermiştir. Bu okulların bir kısmı gayrimüslimlere, bir kısmı ise Müslüman halka aittir. Ancak ilerleyen süreçte savaşlar ve nüfus hareketleri sonucunda gayrimüslim nüfusun büyük ölçüde azaldığı görülmektedir.
1912 yılında Bünyan idari olarak Kayseri’ye bağlanmış ve bu bağlılık Cumhuriyet döneminde de devam etmiştir.
MİLLÎ MÜCADELE DÖNEMİNDE BÜNYAN
Kurtuluş Savaşı yıllarında Bünyan halkı, Millî Mücadele’ye aktif destek vermiştir. İlçe halkının özellikle Maraş ve Adana cephelerinde gösterdiği kahramanlıklar, dönemin önemli hatıraları arasında yer almıştır. Bu mücadele ruhu, halk arasında “Maraş Ağıtı” gibi sözlü kültür ürünleriyle günümüze kadar taşınmıştır.
Bünyanlı gönüllüler, cephelerde aktif görev almış; yerel önderler bu süreçte önemli rol oynamıştır. Bu isimler arasında Belediye Başkanı Nail Ağa, Müftü Nuh Efendi ve çeşitli aşiret liderleri öne çıkmaktadır.
CUMHURİYET DÖNEMİNDE BÜNYAN
Cumhuriyet’in ilanı ile birlikte Bünyan’da sosyal, ekonomik ve kurumsal dönüşüm süreci hız kazanmıştır. 1920 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin ilk döneminde Bünyanlı Müderris Âlim Efendi, Kayseri milletvekili olarak mecliste yer almıştır. Âlim Efendi, Millî Mücadele sürecinde fetvalarıyla ve irşad faaliyetleriyle halkı bilinçlendiren önemli bir din ve fikir adamıdır.
1925 yılında Tayyare Cemiyeti’nin kurulmasıyla birlikte Bünyan’da da şube açılmış, bu durum halkın milli projelere olan ilgisini göstermiştir. Sanayi alanında ise 1926 yılında Bünyan Halı İpliği Fabrikası kurulmuş, 1928 yılında hidroelektrik santralinin hizmete girmesiyle ilçede elektrik üretimi başlamıştır.
Cumhuriyet döneminde Bünyan’dan birçok siyasetçi yetişmiş; milletvekili ve senatör olarak görev yapan isimler ilçenin siyasi temsil gücünü artırmıştır. Aynı zamanda 1970’lerden itibaren sanayi yatırımları hız kazanmış; gıda, dokuma ve makine alanlarında çeşitli tesisler kurulmuştur.
BÜNYAN’IN COĞRAFİ ÖZELLİKLERİ
Bünyan, İç Anadolu Bölgesi’nin Yukarı Kızılırmak bölümünde, Koramaz Dağı eteklerinde kurulmuştur. Kayseri’nin kuzeydoğusunda yer alan ilçe; doğuda Pınarbaşı, güneyde Tomarza, batıda Kayseri merkez ve Talas, kuzeyde ise Sarıoğlan ve Akkışla ilçeleri ile çevrilidir.
İlçenin yüzölçümü yaklaşık 1865 km² olup, deniz seviyesinden yüksekliği 1250 metredir. Bu coğrafi yapı, Bünyan’ın hem iklimini hem de ekonomik faaliyetlerini doğrudan etkilemektedir.
Yeryüzü Şekilleri
Bölgede en dikkat çeken doğal yapı Koramaz Dağı’dır. Orta Toroslar’ın bir uzantısı olan bu dağ silsilesi, bölgenin fiziki yapısını belirlemektedir. Ayrıca Karakaya Dağı da ilçenin önemli yükseltileri arasındadır.
Ovalık alanlar sınırlı olmakla birlikte, Elbaşı ve Akdölen ovaları tarım açısından önem taşımaktadır. Yaylalar ise hayvancılık faaliyetlerinin merkezini oluşturmaktadır.
Akarsular ve Göller
Bünyan’ın en önemli su kaynağı Sarımsaklı Suyu’dur. Bu akarsu, hem tarımsal sulamada hem de enerji üretiminde kullanılmaktadır. İlçede ayrıca Tuzla Gölü ve Elbaşı Gölü gibi önemli su alanları bulunmaktadır.
İklim
Bünyan’da karasal iklim hâkimdir. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ise soğuk ve kar yağışlı geçmektedir. Bu durum tarımsal üretimi doğrudan etkilemektedir.
EKONOMİK VE SOSYAL YAPI
Bünyan ekonomisi ağırlıklı olarak tarım, hayvancılık ve halıcılığa dayanmaktadır. Tarımda buğday, arpa ve baklagiller ön plana çıkarken; hayvancılık özellikle yaylalarda yoğunlaşmaktadır.
Halıcılık
Bünyan, Türkiye’nin önemli halıcılık merkezlerinden biridir. 20. yüzyılın başlarından itibaren ekonomik değer kazanan halıcılık, ilçe ekonomisinin temel taşlarından biri olmuştur. Bünyan halıları, kendine özgü desenleri ve renk uyumu ile ulusal ve uluslararası alanda tanınmaktadır.
Sanayi
Cumhuriyet döneminde kurulan Sümerbank Halı Fabrikası, ilçenin sanayileşmesinde önemli bir rol oynamıştır. Bunun yanı sıra gıda ve dokuma alanlarında çeşitli sanayi kuruluşları faaliyet göstermektedir.
Sosyal Yapı
Bünyan halkının büyük çoğunluğu Türk ve Müslümandır. Sosyal yapı genel olarak homojen olup, köyler arasında kültürel farklılıklar sınırlıdır. İlçede eğitim kurumlarının yaygınlaşmasıyla birlikte sosyal gelişim de hız kazanmıştır.
Yorumlar
Yorum Gönder
Lütfen görüş ve düşüncelerinizi buraya yazınız.